Arıcı Melahat Hanım, Macahel, Artvin
Macahel, Artvin

Melahat Hanım, Türkiye’nin ilk kadın ana arı yetiştiricisi. Bu işe 2001 yılında Tema’nın Macahel’de saf Kafkas ırkı arıyı keşfetmesinden sonra başlamış. Tema’nın açtığı kurslara katılarak saf Kaskas ırkından damızlık ana arı yetiştirmeye başlamış. Genelde erkeklerin yaptığı bu meslekte onun yolunu izleyerek ana arı yetiştiren bir de eltisi var.

Eşi Çaykur’da dönemsel işçi olarak çalışan Melahat Hanım’ın üniversite mezunu kızı ise yine bu işe gönül vermiş. Tema’nın projesine Macahel’de dahil olan Filiz Hanım da kraliçe arı yetiştiriciliği konusunda Türkiye’nin önemli uzmanlarından olma azmi ile zooloji yüksek lisansı yapmaya devam ediyor. Melahat Hanım’ın damadı ise yine Macahel’li. O da kızı gibi üniversite mezunu, ve Tema projesinde muhasebe işlerini yapmak üzere köyüne döndükten sonra Filiz ile tanışıp evlenmişler. Şimdi kızı ve damadı da kendisine yardım ettiği için hep beraber hem ana arı yetiştiriyorlar hem de bal üretiyorlar.

Aslında geleneksel olarak bal üretiminin zaten yapıldığı, ama daha küçük miktarlarda ve satışının da kolay olmadığı dönemlerde bölge insanları arıcılıktan önemli bir gelir elde edemiyorlardı. Tema Vakfı bölgede saf Kafkas ırkı arıyı keşfedip burayı ana arı üretim merkezine dönüştürünce, yöre köylüsünün de kaderi değişti, balcılıktan ve arı yetiştiriciliğinden elde ettikleri gelirlerle çocuklarını okutmayı ve geleceklerini bir ölçüde garantiye almaya başladılar.

Melahat Gülbin'in yeri, Macahel, Artvin
Ana arı üretimi, Macahel, Artvin
Ana arı üretimi, Macahel, Artvin

Türkiye bal üretiminde dünyada ikinci konumda. Gezginci arıcılık yaygın. Macahel’e ise dışarıdan arı girişi yasak. Bu sebeple Macahel balları sadece bu bölgenin bitki örtüsünün özelliklerini taşıyor. Diğer yandan mesela Ardahan ve Artvin de koruma bölgesi olmasına rağmen bu iki ilin aralarında kovan gezdirmeleri serbest.

Doğa koşulları sebebiyle Macahel Havzası eşsiz bir tabiat alanı. Bu bakir bölge 2005 yılında UNESCO tarafından Türkiye’nin ilk ve tek ‘dünya biyosfer rezervi’ ilan edilmiş. Bunun gibi dünyada 117 ülkede sadece 621 biyosfer rezervi var. Bu biyo çeşitlilik sonucunda bölgede farklı lezzet ve aromada üç tür bal çıkıyor. Bucak merkezine yakın daha alçak rakımlarda kestane tat ve aroması öne çıkarken rakım arttıkça çiçek oranı artıyor bal tatlanırken rengi de açılıyor.

Ziyaretimiz ve Melahat Hanım’ın balları nasıl ürettikleri ile ilgili daha detaylı izlenimlerimize hemen sayfanın üstünde yer alan Ziyaret Notları’na tıklayarak erişebilirsiniz.

Macahel'de bal

25 Mayıs 2014

Macahel’e sabah erkenden Artvin’den hareket ettik. Mayıs sonu olmasına rağmen yol kenarında halen erimemiş karlara hayretle bakarak sabah hedefimize eriştik. Önceden ortak bir dostumuz vasıtasıyla kontak kurduğumuz Şener Bey ve saf Kafkas ana arı yetiştiricisi kayınvalidesi Melahat Hanım bizi misafir etti, kovanlarını gezdirip kendi yaptıkları işi anlattılar.

Melahat Hanım'ın yeri, Macahel, Artvin
Melahat Hanım temel peteği ile
Balmumundan basılmış petek

Melahat Hanım ve Şener Bey’in bölgede 3 ayrı köyde kovanları var. Bal üretimi aslında yan işleri, esas uzmanlıkları ise ana arı yetiştirmek. Bölgede arıcılığın en büyük sorunu diğer yerlerde olduğu gibi Varroa. Varroa zararlısı ile mücadeleyi ise bu amaç için üretilmiş ilaçları kullanarak yapıyorlar. Bunun dışında Kafkas arısı bünyesi daha güçlü olduğu için iyi de bakılırsa başka hastalıklara pek yakalanmıyorlar. Başka yerlerde zaman zaman kovanları vuran bulaşıcı bir hastalık olan Amerikan ya da Avrupa yavru çürüğü hastalıkları bölgede pek olmuyor ve bu sebeple antibiyotik kullanımları da yok.

Arıları kışın soğuğundan korumak için daha alçak rakımlara taşıyorlar. Kışın aktif olmayan arılar, daha az enerji tüketseler de beslenmeleri hastalık ve zararlılardan korunmaları için önemli. Bunun için genelde arı keki kullanıyorlar. Arı keki 1 çuval pudra şekerine bir teneke bal kullanılarak hazırlanıyor ve gerekirse sulandırılıyor. Ancak bu kek sadece kış dönemi için geçerli ve nektar akışı başlarken kek uygulaması kesiliyor. Dolayısiyle kışın kovanlara yerleştirilen kekler o dönemde arının beslenmesinde harcanıp bittiğinden daha sonra sağılacak bala herhangi bir etkisi olmuyor. Zaten şeker karışımlı kış beslenmesi Avrupa’da organik arıcılıkta dahi serbest, ancak bizim ülkemizde değil.

Kullanılan petekler bir önceki yılın sağılan petekleri. Zaten bu sebeple bölgede karakovan hariç petekli bal satılmaz, çünkü petekler temizlenerek bir sonraki yıla saklanır. Temizlenip eritilen bu petekler yeniden petek olarak özel aletlerde basılır, çıtaların arasında kovanlara yerleştirilir.

Şimdilik organik sertifikaları yok, ancak şartlarına %100 uyum gösterip önümüzdeki yıl başvurmayı hedefliyorlar. Nefis bir mıhlama ve köy kahvaltısından sonra teşekkür ederek yanlarından ayrıldık.

Yorum yap